کتاب افق های تازه در تاریخ جوامع شیعه

کتاب افق های تازه در تاریخ جوامع شیعه، اثر محمدکاظم رحمتی است به چاپ انتشارات سروش.

کتاب حاضر با هدف شناخت بهتر تشیع، به بررسی تاریخ تشیع براساس نسخه های خطی موجود می پردازد. این مجموعه چشم اندازی تازه و تصویری روشن از تاریخ تشیع ارائه می دهد. از نسخه های خطی ثبت شده مطالبی درباره: «خاندان آل حسام، بحرین قدیم: بخش غفلت شده در مطالعات شیعه شناسی، سیف بن عمر تمیمی: مورخ رسمی در جریان عثمانیه، ابومخنف ازدی و کتاب مستوردبن علفه ی او، کتاب امل الامل منبع اصلی برای تاریخ تشیع در اسلام و…» استخراج شده است و از اهمیت و جایگاه اجتماعی شیعیان اطلاعاتی حاصل شده است.

گزیده ای از کتاب

مسجد سهله: بنایی از عبدالقیس در کوفه

مهاجرت قبایل عربی در جریان فتوحات و سکونت آن ها در شهرهای فتح شده و شهرهایی که مسلمین در جریان فتوحات ساخته اند، همراه با ساخت مساجد بوده است جز آنکه هر قبیله ای مسجدی برای خود می ساخته است. از قبایل مهم مهاجر به عراق، که در کوفه ساکن شده بودند، قبیله عبدالقیس و شعب آن بود که از طرفداران مهم و جدی امیرالمومنین بودند و در تحولات سیاسی قرن اول هجری نقش مهمی داشته اند. براساس اطلاعات، قبایل عبدالقیس در بخش شمال و شمال غربی مسجد جامع و دارالاماره کوفه اقامت گزیده بودند و مسجدی برای خود که به مسجد عبدالقیس شناخته شده بوده، بنا کرده بودند.

نام مسجد عبدالقیس در جریان برخی حوادث کوفه، مانند قیام مختار و قیام زیدبن علی، در گزارش هایی که طبری به واسطه نقل اخبار تاریخی براساس نوشته های ابومخنف لوط بن یحی ازدی آورده، آمده است. درباره مکان های تاریخی دانسته است که در ادوار مختلف ممکن است نام های مختلفی داشته باشند یا حتی یک مکان بیش از یک نام داشته باشد. اکنون پرسش این است: مسجد عبدالقیس که از مساجد کهن شیعیان کوفه  بوده، به چه نام یا نام های دیگری شناخته می شده است.

از اشاراتی که در اخبار تاریخی درباره مسجد عبدالقیس آمده یا مکان هایی که به عنوان اماکن نزدیک به مسجد عبدالقیس سخن رفته می توان موقعیت جغرافیایی مسجد عبدالقیس در کوفه را حدس زد. مناطق مورد اشاره، جملگی مکان هایی در شمال و شمال غربی مسجد کوفه و دارالاماره کوفه هستند، جایی که قبیله عبدالقیس اقامت گزیده بودند. دانسته است که صعصعه بن صوحان عبدی و برادرش زیدبن صوحان نیز در همین منطقه مسجدی بنا کرده بودند و هر دو از بزرگان برجسته کوفه و عبدالقیس بودند و در تشیع مشهور.

از مساجد مشهور دیگر شیعه، که تا روزگار کنونی باقی مانده، مسجد معروف سهله است.